May 10, 2014 - 0 Comments - Veriler -

Karşılaştırmalı Bakış Açısıyla Vergi Gelirleri

Vergi gelirleri, bir ülkenin bütçe gelirlerinin çok önemli bir bölümünü oluşturur. Örnek vermek gerekirse, 2010 yılında Türkiye’deki bütçe gelirlerinin %82.2′sini vergi gelirleri oluşturuyor (bkz. Bütçe Gelirleri).

Ancak, gelir dağılımına yapacağı etkilerden dolayı vergi gelirlerinin nasıl toplandığına oldukça dikkat edilmesi gerekiyor. Başka bir notta da bahsettiğimiz gibi (Bütçe Gelirleri); dolaysız vergilerle (Gelir, Kâr ve Sermaye Getirilerinden veya Mülkiyet üzerinden alınan vergilerle) karşılaştırıldığında, dolaylı vergiler (Mal ve Hizmetlerden Alınan Vergiler) yapısal olarak gelir dağılımını eşitsizleştiren bir etkide bulunurlar. Bu durum, Mal ve Hizmetlerden Alınan Vergilerin, mal veya hizmeti alan kişinin gelirinden bağımsız olarak herkesi aynı oranda etkilemesinden kaynaklanır. Diğer bir deyişle, kişinin geliri artsa dahi alınan vergi artmaz. Buna karşılık, Gelir ve Mülkiyet Üzerinden Alınan Vergiler, eğer gelir ve servet arttıkça yükseliyorsa, artan oranda vergi türü (progressive tax) sayılır.

Türkiye’deki vergi gelirleri kalemlerinin dolaylı ve dolaysız olarak ayrıştırıldığı ve 2006-2012 arasında 2003 sabit fiyatlarıyla izlediği seyri gösteren Tablo 1′e baktığımızda, hem dolaylı hem de dolaysız vergilerin artmakta olduğunu, ancak dolaylı vergilerin artışının görece olarak daha yavaş olduğunu görüyoruz. 2006′da 33.6 milyar TL olan dolaysız vergiler, 2012′de 44.7 milyar TL’ye yükselerek üçte biri oranında artmış. Buna karşılık, 2006′da 73.2 milyar TL olan dolaylı vergiler, 2012′de 90 milyar TL’ye yükselerek yaklaşık dörtte bir oranında artış göstermiş.

Tablo 1

2006 ile 2012 yılları arasında Türkiye’de dolaysız olarak toplanan olan vergiler, dolaylı vergilere oranla daha hızlı yükselmiş olsa da, bütçe gelirlerinin önemli bir kısmını dolaylı vergilerden toplamaya devam ediyor. OECD istatistiklerine göre 2011 yılında bir Dolaylı Vergi türü olan Mal ve Hizmetlerden Alınan Vergiler, Türkiye’nin toplam vergi gelirlerinin %51′ini oluşturuyor (Tablo 2). Diğer OECD ülkeleriyle karşılaştırıldığında bu oran oldukça yüksek (Tablo 3, Tablo 4, Tablo 5).

Tablo 2

Aşağıdaki tablolardan da anlaşılacağı gibi, Mal ve Hizmetlerden Alınan Vergiler, Almanya’nın vergi gelirlerinin %29′unu, İspanya’nın vergi gelirlerinin %26′sını ve İtalya’nın vergi gelirlerinin %27′sini oluşturuyor. Buna karşın, aynı ülkelerde Gelir, Kâr, ve Sermaye Getirilerinden Alınan Vergiler, sırasıyla vergi gelirlerinin %30, %29 ve %32′sini oluşturuyor.

Tablo 3

Tablo 5

Tablo 4

Ülkeler arasındaki bu büyük farklılığa rağmen, OECD’nin alınan ve GSYH’ye oranlanan dolaylı vergilerin büyüklüğüne baktığımızda ortaya çok daha net bir tablo çıkıyor: Türkiye diğer OECD ülkelerine göre daha fazla dolaylı vergi toplamıyor. Asıl sorun, dolaysız vergileri toplamada görece olarak daha başarısız olması (Tablo 6).

Tablo 6

Mal ve Hizmetlerden Alınan Vergilerin GSYH’ye oranı, Türkiye için %12.6, Almanya için %10.8, İspanya için %8.3, ve İtalya için %11.3. Gelir, Kâr ve Sermaye Getirilerinden Alınan Vergilerin GSYH’ye oranı ise Türkiye için %4.9, Almanya için %14.3, İspanya için %11.85 ve Italya için %13.4. Kısacası, durumu Türkiye için özetlemek gerekirse, bir dolaylı vergi türü olan Mal ve Hizmetlerden Alınan Dolaylı Vergilerin GSYH’ye oranı OECD ülkelerindeki farklı örneklere kıyasla çok yüksek sayılmasa bile; dolaysız vergi türü olan Gelir, Kâr ve Sermaye Getirilerinden Alınan Vergilerin GSYH’ye oranı oldukça düşük.

Türkiye üzerine çalışan birçok iktisatçı ülke ekonomisinin önemli bir bölümünün kayıt-dışı yürütüldüğüne dikkat çekiyor. Kayıt-dışı ekonomik faaliyetlerden kazanılan gelirleri vergilendirmek mümkün olmadığı için, Türkiye’de devlet mal ve hizmetleri vergilendirmeye yöneliyor. Bütçe gelirlerindeki dolaysız vergilerden dolaylı vergilere doğru olan kayma da, devletin bütçe dengesini sağlayabilmek için kolay vergi toplayabildiği alanlara yöneldiğini gösteriyor- gelir dağılımı adaletsizliğini arttırma pahasına olsa da (bkz. Bütçe Dengesi).

Kaynaklar:

Veriler Hazine Müsteşarlığı websitesinden, “Hazine Müsteşarlığı Veri Dağıtım Sistemi” sekmesinden alınmıştır.

İstatistiksel Tablo: “Bütçe Verileri” altında “Merkezi Yönetim Bütçe (Myb) Dengesi Ve Finansmanı (Milyon TL)”

Not: Veriler enflasyon bilgileri kullanılarak 2003 sabit fiyatlarına çekilmiştir. Enflasyon verileri Merkez Bankası websitesinden, “GENEL İSTATİSTİKLER” sekmesinden alınmıştır.

İstatistiksel Tablo: “Fiyat Endeksi (Üretici Fiyatları) (2003=100) (TÜİK) (Aylık)”

Karşılaştırmalı veriler OECD websitesinden, “Revenue Statistics – Comparative tables” sayfasından alınmıştır.

Göstergeler: “Tax revenue by sector as percentage of total taxation” ve “Tax revenue as percentage of GDP”

Print Friendly

Yorum yazın...

Your email address will not be published. Required fields are marked *